ผังงานคืออะไร?

ผังงาน (Flowchart) คือ แผนภาพที่แสดงขั้นตอนการทำงาน หรือการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ โดยใช้สัญลักษณ์และลูกศรเชื่อมต่อกัน ทำให้ง่ายต่อการเข้าใจและติดตาม

💡 ประโยชน์ของผังงาน

  • ช่วยให้เห็นภาพรวมของกระบวนการทำงาน
  • ง่ายต่อการสื่อสารและอธิบายให้ผู้อื่นเข้าใจ
  • ช่วยค้นหาข้อผิดพลาดหรือจุดที่ต้องปรับปรุง
  • เป็นพื้นฐานในการเขียนโปรแกรม

สัญลักษณ์ในผังงาน

ผังงานใช้สัญลักษณ์มาตรฐานในการแทนขั้นตอนต่างๆ ดังนี้:

เริ่มต้น/สิ้นสุด

รูปวงรี (Oval)

ใช้สำหรับ: จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุดของผังงาน

ตัวอย่าง: "เริ่มต้น", "จบ"

กระบวนการ

รูปสี่เหลี่ยม (Rectangle)

ใช้สำหรับ: การประมวลผลหรือคำสั่งต่างๆ

ตัวอย่าง: "คำนวณผลรวม", "แสดงผล"

รับ/แสดงข้อมูล

รูปสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน (Parallelogram)

ใช้สำหรับ: รับข้อมูลเข้าหรือแสดงผลข้อมูลออก

ตัวอย่าง: "รับค่า A", "แสดงผล B"

ตัดสินใจ

รูปสี่เหลี่ยมข้าวหลามตัด (Diamond)

ใช้สำหรับ: การตัดสินใจหรือเงื่อนไข (ใช่/ไม่ใช่)

ตัวอย่าง: "A > B?", "รหัสผ่านถูกต้อง?"

→

ลูกศร (Arrow)

ใช้สำหรับ: แสดงทิศทางการไหลของผังงาน

ตัวอย่าง: เชื่อมจากขั้นตอนหนึ่งไปอีกขั้นตอนหนึ่ง

ประเภทของผังงาน

1. ผังงานแบบลำดับ (Sequence)

ทำงานตามลำดับจากบนลงล่าง ไม่มีการแยกทาง

เริ่มต้น
↓
รับค่า A
↓
รับค่า B
↓
คำนวณ C = A + B
↓
แสดงผล C
↓
จบ

2. ผังงานแบบมีเงื่อนไข (Selection)

มีการตรวจสอบเงื่อนไขและแยกทางการทำงาน

เริ่มต้น
↓
รับคะแนน
↓
คะแนน ≥ 50?
ใช่ →
แสดง "ผ่าน"
ไม่ใช่ →
แสดง "ไม่ผ่าน"
↓
จบ

3. ผังงานแบบวนซ้ำ (Iteration/Loop)

มีการทำซ้ำจนกว่าจะผ่านเงื่อนไข

ตัวอย่าง: แสดงเลข 1 ถึง 5

  • กำหนด i = 1
  • ตรวจสอบ: i ≤ 5?
  • ถ้าใช่ → แสดงค่า i, เพิ่ม i อีก 1, วนกลับไปตรวจสอบ
  • ถ้าไม่ใช่ → จบการทำงาน

ตัวอย่างผังงาน

📌 ตัวอย่างที่ 1: หาค่าสูงสุดจาก 2 จำนวน

  1. เริ่มต้น
  2. รับค่า A
  3. รับค่า B
  4. A > B?
    • ถ้าใช่ → แสดงค่า A
    • ถ้าไม่ใช่ → แสดงค่า B
  5. จบ

📌 ตัวอย่างที่ 2: คำนวณค่าเฉลี่ย

  1. เริ่มต้น
  2. รับคะแนนสอบ 3 ครั้ง (A, B, C)
  3. คำนวณ: ผลรวม = A + B + C
  4. คำนวณ: ค่าเฉลี่ย = ผลรวม ÷ 3
  5. แสดงค่าเฉลี่ย
  6. จบ

📌 ตัวอย่างที่ 3: ตรวจสอบเลขคู่หรือคี่

  1. เริ่มต้น
  2. รับตัวเลข N
  3. คำนวณ: เศษจากการหาร = N % 2
  4. เศษ = 0?
    • ถ้าใช่ → แสดง "เลขคู่"
    • ถ้าไม่ใช่ → แสดง "เลขคี่"
  5. จบ

แบบฝึกหัด

✍️ แบบฝึกหัดที่ 1

สร้างผังงานสำหรับการคำนวณพื้นที่สี่เหลี่ยมผืนผ้า

สูตร: พื้นที่ = ความยาว × ความกว้าง

✍️ แบบฝึกหัดที่ 2

สร้างผังงานสำหรับการตรวจสอบว่าเป็นเลขบวก ลบ หรือศูนย์

เงื่อนไข: รับตัวเลข แล้วตรวจสอบว่า > 0, < 0, หรือ = 0

✍️ แบบฝึกหัดที่ 3

สร้างผังงานสำหรับการแปลงอุณหภูมิจากเซลเซียสเป็นฟาเรนไฮต์

สูตร: F = (C × 9/5) + 32

📝 สรุป

  • ผังงานใช้แสดงขั้นตอนการทำงานอย่างเป็นระบบ
  • สัญลักษณ์พื้นฐาน: วงรี (เริ่ม/จบ), สี่เหลี่ยม (กระบวนการ), ข้าวหลามตัด (เงื่อนไข)
  • ผังงานมี 3 แบบหลัก: ลำดับ, มีเงื่อนไข, และวนซ้ำ
  • ผังงานช่วยวางแผนก่อนเขียนโปรแกรม
← บทเรียนก่อนหน้า บทเรียนถัดไป →